อุทยานแห่งชาติดอยหลวง มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในท้องที่อำเภอแม่สรวย อำเภอพาน อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง และอำเภอแม่ใจ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา เป็นอุทยานแห่งชาติที่ได้ยกฐานะมาจากวนอุทยานน้ำตกจำปาทอง วนอุทยานน้ำตกผาเกล็ดนาค วนอุทยานน้ำตกปูแกง และวนอุทยานน้ำตกวังแก้ว รวม 4 แห่ง ที่มีพื้นที่ติดต่อเป็นผืนเดียวกัน มีสภาพธรรมชาติและจุดเด่นเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีความสวยงามมากแห่งหนึ่งของภาคเหนือ มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 1,170 ตารางกิโลเมตร หรือ 731,250 ไร่ อุทยานแห่งชาติดอยหลวงได้ประกาศให้เป็นอุทยานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2533
ลักษณะภูมิประเทศ
   สภาพภูมิประเทศเป็นภูขาสูงทอดตัวตามแนวเหนือ-ใต้ โดยค่อนข้างสูงขึ้นจากทางเหนือลงมาทางใต้ มีบริเวณ “ดอยหลวง” เป็นพื้นที่สูงที่สุดและสภาพดินเป็นดินลูกรังผสมหินโดยเฉพาะบนยอดเขา ส่วนบริเวณหุบเขา จะมีดินสีดำอุดมไปด้วยแร่ธาตุ และหินมีลักษณะเป็นหินกรวดหรือหินปนทราย
ลักษณะภูมิอากาศ
   ประกอบไปด้วยฤดูกาล 3 ฤดูกาล คือ
   ฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายน - ตุลาคม
   ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน - มกราคม
   ฤดูร้อน ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ – พฤษภาคม
พันธุ์ไม้และสัตว์ป่า
   ประกอบด้วยป่าดิบชนิดต่าง ๆ ปะปนกัน ได้แก่ ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบ และป่าเต็งรัง มีพันธุ์ไม้ เช่น เสลา อินทนิน ตะเคียนหิน ตะเคียนทอง กะบก ยมหอม บุนนาค เต็ง รัง เหียง พลวง ไม้ก่อชนิดต่าง ๆ และไผ่ เป็นต้น
สัตว์ป่าประกอบด้วย เก้ง หมูป่า หมี กระต่าย อีเห็น ชะมด บ่าง ลิง เสือ และนกนานาชนิด
แหล่งท่องเที่ยว
• ถ้ำนางพญาปางดินไฟ เป็นถ้ำที่อยู่บริเวณทางน้ำตกวังแก้ว ซึ่งบริเวณดังกล่าวเป็นถ้ำไม่ลึกมากนัก ผนังถ้ำมีหินงอกและหินย้อยที่เกิดจากหินปูน บริเวณก่อนถึงถ้ำพญาปางดินไฟนี้มีเนินเขาเตี้ย ๆ
• น้ำตกจำปาทอง เป็นน้ำตกที่พบเห็นในสภาพป่าดิบชื้นทั่ว ๆ ไป มีลักษณะเป็นน้ำตกสูงชัน น้ำใสสะอาด น้ำตกลงมาเป็นสายคล้ายงาช้าง หัวช้างบ้าง ซึ่งราษฎรในท้องถิ่นก็ตั้งชื่อชั้นของน้ำตกที่เห็นตามลักษณะของน้ำตกที่ปรากฏให้เห็น การเดินทางมีถนนลาดยาง แยกจากถนนสายเชียงราย - พะเยา ตรงหลักกิโลเมตรที่ 7 ก่อนจะถึงตัวจังหวัดพะเยาเข้าไปประมาณ 16 กิโลเมตร ก็ถึงบริเวณน้ำตก
• น้ำตกปูแกง เป็นน้ำตกที่มีการทับถมของหินปูนที่ปนมากับน้ำ ทำให้เกิดหินงอกหินย้อย และถ้ำมากมายในบริเวณน้ำตก เป็นน้ำตกที่มีความสวยงามมากแห่งหนึ่ง ตั้งอยู่บริเวณบ้านปูแกง อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย โดยปกติจะมีราษฎรในท้องถิ่นเดินทางไปเที่ยวพักผ่อนอยู่เป็นประจำ การเดินทางไปยังบริเวณน้ำตกมีทางลาดยาง แยกจากถนนสายเชียงราย - พะเยา เข้าไปถึงบริเวณน้ำตกระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร เส้นทางใช้ได้ตลอดทั้งปี
• น้ำตกผาเกล็ดนาค เป็นน้ำตกที่เกิดในป่าดิบแล้ง อยู่ห่างจากบ้านต๋อมเข้าไปประมาณ 4 กิโลเมตร การเดินทางไปบริเวณน้ำตกต้องเดินเท้าเข้าไปชม และความสวยงามของน้ำตกเกิดจากโขดหินต่าง ๆ บริเวณน้ำตกที่มีลักษณะคล้าย ๆ เกล็ดนาค เมื่อถูกแสงแดดจะดูสวยงามมาก
• น้ำตกวังแก้ว เป็นน้ำตกที่สวยงามมากของอุทยานแห่งชาติดอยหลวง เป็นน้ำตกที่เกิดจากการทับถมของหินปูนที่ปนมากับน้ำ เช่นเดียวกับน้ำตกปูแกง แต่มีความสูงมากกว่า มีชั้นของน้ำตกถึงประมาณ 102 ชั้น น้ำตกนี้มีความสวยงามตลอดทั้งปี
การเดินทาง
   รถยนต์ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยหลวง อยู่บริเวณน้ำตกปูแกง อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย จาก จ.พะเยา เดินทางตามเส้นทางสู่ จ.เชียงราย ตามทางหลวงหมายเลข 1 ไปประมาณ 40 กิโลเมตร จะถึงบ้านปูแกง เลี้ยวซ้าย ตามเส้นทางสู่น้ำตกปูแกงไปประมาณ 8 กิโลเมตร จะถึงที่ทำการอุทยาน ฯ
สถานที่ติดต่อ
   อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ตู้ ปณ แม่เย็น อ.พาน จ.เชียงราย 053 - 572 800